Is dit de toekomst van de bibliotheek?

Martha Pelkman

25-09-09 13:15

(1335 keer gelezen)

Een zaaltje met een eenzame bibliothecaris (m/v), een bureau met daarachter een stapeltje ereaders, een rijtje computers met ebooksoftware en een schuifelende 70+'er die hulp nodig heeft om de ebooks op de geleende ereader te krijgen. De bibliotheek is verworden tot pompstation.

Is dat de sombere toekomst van de bibliotheek? Een pompstation waar mensen ebooks op hun ereader laten zetten? Dat is wel een heel trieste toekomst voor een instituut dat zijn wortels heeft in de Sumerische tijd, zo'n 5000 jaar geleden.

De doorbraak van het ebook in Nederland is niet meer te houden. Steeds meer mensen kopen een ereader, steeds meer mensen lezen ebooks. Zelfs uitgevers begrijpen dat ze hun eigen graf graven als ze geen ebooks naast de papieren versies gaan uitgeven. Ook in steeds meer boekhandels liggen ereaders in de etalages voor de verkoop.

Wat is de rol van de bibliotheek?
Volgens Wikipedia is een bibliotheek een instantie die documenten verzamelt, ordent en beschikbaar stelt. Al sinds de oudheid zijn bibliotheken bekend. De bekendste is wel de Bibliotheek van Alexandrië die in vlammen opging.

Traditioneel is een bibliotheek een instituut waar je naar toe gaat om boeken te lenen, die binnen drie weken uit te lezen en ze vervolgens weer terug te brengen binnen de gestelde tijd omdat je anders een te laat boete krijgt. Of je verlengt het boek om wat extra tijd te hebben om het te kunnen uitlezen.

Maar hoe nu verder? Je hoeft je huis niet meer uit om een boek te kopen. Zowel digitaal als in papieren vorm kun je een boek binnen 24 uur bij je thuis hebben. Dus waarom zou je op je fiets stappen en naar de bibliotheek gaan om een boek te lenen, waar honderden zo niet duizenden andere mensen voor jou al in gelezen hebben. De bibliotheek is wat dat betreft misschien wel overtollig geworden voor het verkrijgen van boeken.

Hoe moet de bibliotheek zich aansluiten bij de huidige digitale leesrevolutie die zich nu voltrekt? Een idee is natuurlijk dat de bibliotheek tegen betaling ereaders gaat uitlenen, met een catalogus waar je ebooks kunt aanvinken die je op de ereader hebben wil. De bibliothecaris en zijn medewerkers kunnen mensen helpen om de ebooks op de ereader te zetten. Teruggebrachte ereaders worden leeggetrokken en weer ter beschikking gesteld om uitgeleend te worden. De bibliotheek is dan een pompstation: ebooks op de ereader pompen en er weer afhalen.

Een praktisch probleem daarbij is: wanneer is een ebook uitgeleend? Nu heeft een bibliotheek van ieder boek 3 of 4 exemplaren. Als die allemaal uitgeleend zijn, is het boek niet meer te lenen en kun je het reserveren. Maar een digitaal bestand kan niet uitgeleend zijn. Dat is ontelbare keren te kopiëren, dat is de natuur van een digitaal bestand. Maar als een digitaal bestand niet uitgeleend raakt, dan beweegt de bibliotheek zich in de wereld van de boekhandel: er is geen noodzaak om het boek te kopen, voor een paar euro kun je het lenen. En zo kannibaliseer je als bibliotheek de boekhandel door hun opbrengsten af te snoepen.

Wat moet je dan als je bibliotheek bent? Je kunt digitaal lezen niet aan je voorbij laten gaan en waarschijnlijk wil je ook geen "pompstation" worden. De bibliotheken staan voor een enorme uitdaging om een rol te kiezen in de revolutie van het digitale lezen. Welke rol dat wordt, staat nog te bezien. Hebben jullie ideeën over de rol van de bibliotheek?

Trefwoorden: bibliotheek, digitaal lezen, ebook, ereader, boekhandel

Comments
wiebe	25-09-09 15:27

Ik zie wel een belangrijke rol voor de bibliotheek: zorgen dat je over een paar eeuwen nog steeds de met drm beveiligde Mobipocket en ePub ebookjes (en alles wat nog gaat komen) kunt lezen!


Jaap van de Geer (gast)	25-09-09 16:08

Zal combinatie van services en diensten zijn. Maar verhalen vertellen en delen zal een belangrijke rol innemen. http://www.vimeo.com/5643953


martha	25-09-09 16:52

Verhalen vertellen is altijd al groot geweest: zo werd in de Middeleeuwen literatuur tot de mensen gebracht.
Ik denk dat de bibliotheek inderdaad een soort museumfunctie krijgt, zodat je alles nog kunt blijven lezen, wat DRM heeft. Want over 10 jaar is DRM natuurlijk een achterhaald concept en dan zijn de uitgevers het daar ook mee eens.


Tim	25-09-09 17:17

Feitelijk is de verkoop van eBoeken die zijn beveiligd met DRM een bibliotheekachtige uitleenservice, waarbij je voor het eBoek de volle prijs betaald.
Ik zou die service op geen enkele wijze willen aanpassen, alleen op het prijsnivo. Ook dat zou naar redelijkheid een flink stuk lager moeten kunnen.
Dan iets anders: Er wordt een contrast gecreëerd tussen het beeld van de bibliothecaris als 'romantische geitenbreier' die verstoken van enig benul van ontwikkelingen van deze tijd, zuchtend en wenend vreest voor zijn einde.
Hou toch eens op met die onzin, ik blijf stellen dat boeken en eBoeken gewoon heel goed samen kunnen bestaan.
Het lezen van een eBoek is even wennen, maar zeker geen straf, en juist weer eens een papieren boek pakken, na maanden eBoeken lezen is erg leuk.


Richard (gast)	25-09-09 20:50

Je kunt het aantal gelijktijdige uitleningen in een ebieb natuurlijk best tot een maximum instellen.
De bieb zoals we die nu hebben zal verdwijnen, maar wat maakt dat uit? Er zijn zoveel oude beroepen/instellingen verdwenen. En de bieb zal niet de laatste zijn. Er zullen denk ik alleen een paar overblijven om oude boeken te conserveren.


Jeroen van Beijnen (gast)	25-09-09 23:47

Vreemd dat je stelt dat het uitlenen van e-books het kannibaliseren van de boekhandel is. Het lenen van een digitaal bestand wat maar 3 weken leesbaar is is in mijn ogen niet verschillend van het lenen van een boek wat je maar 3 weken in je bezit mag hebben.

Overigens ben ik ook met Tim eens. Een bibliotheek is veel meer dan dat gebouw met die boeken. Ontmoeting, debat, educatie, leesbevordering zijn allemaal taken die ook heel goed zonder boeken kunnen en ook tot de kerntaak van een bibliotheek horen.

De bibliotheek zal inderdaad keuzes moeten gaan maken. Maar als men dit echt alleen zou doen vanuit zijn rol als informatievoorziening, dan zijn de belangen van boekhandelaren en uitgevers niet hun belangrijkste uitgangspunt, dit is het beschikbaar maken en verspreiden van kennis. Als de bibliotheek keuzes gaat maken, dan kiest de bibliotheek voor de klant. Bibliotheken zijn er namelijk voor zijn klanten!
Maar zo'n vaart zal het wel niet lopen en de bibliotheek en boekhandelaren hoeven elkaar niet te bijten. Volgens mij zijn hier heel mooie samenwerkingen voor te bedenken!


Ja Peter Tamminga (gast)	26-09-09 10:13

Van oorsprong is de bibliotheek een verzamelplaats van kennis. Boeken waren duur, de monniken waren dagen zo niet weken aan het overschrijven. Niet iedereen kon dat betalen, vandaar de uitvinding van de bibiliotheek waar een soort van gedeeld eigendom (ieder een deel van de aanschafprijs) mogelijk werd. Boeken worden steeds goedkoper. Het eBook zal die trend alleen maar doorzetten. Het internet is de nieuwe bibliotheek. Ontmoeting en debat (SSSST!!) is toch al lastig in de stenen bibliotheek, daarvoor in de plaats hebben we Skype, MSN, Hyves etc.etc. De bibliotheek is dood, leve het internet!


Hans Krol (gast)	26-09-09 12:12

Een moderne bibliotheek als informatie- en beleveniscentrum beperkt zich nog lang niet tot elektronische boeken. Elk jaar verschijnen meer gedrukte boeken op papier. Geen andere culturele instelling in ons land heeft zoveel leden en trekt zoveel bezoekers. Leve de openbare bibliotheek!


mleentje	27-09-09 14:44

Ik zie echt geen reden voor dergelijk doemdenken.
De openbare bibliotheek en het gedrukte boek zie ik echt niet sterven.
Naast haar bredere culturele functie, is en blijft de openbare bibliotheek ook de plaats waar je elders onvindbare boeken wel nog vindt. Het digitale tijdperk is heerlijk maar de evolutie gaat heel snel waardoor apparatuur en software vlug achterhaald en ontoegankelijk geworden zijn. Een papieren boek daarentegen blijft. Vandaar dat ik beiden door elkaar en vaak op dezelfde dag blijf kopen of huren al naar gelang het gebruik dat ik er zal van maken. En nu en dan heb ik zowel een gedrukt als een digitaal exemplaar van hetzelfde boek. Het zou me verwonderen als ik de enige zou zijn.
Trouwens mijn kinderen, beiden student en duidelijk uit het digitale tijdperk, vinden het zo nu en dan heerlijk te gaan studeren in de "ouderwetse" bibliotheek, lekker rustig tussen vaak eeuwenoude boeken, "ouwe peekes" en medestudenten.


Joke Reedijk (gast)	30-01-10 14:37

Bij bedrijfsbibliotheken zie je het verschijnstel al: alle (digitiale) informatie in een beleidsmap op maat op intranet. In de digitale beleidsmappen worden per thema definities uit handboeken, digitale rapporten en boeken, mediaberichten, wet- en regelgeving en tijdschriftartikel opgenomen; Tevens bevatten de beleidsmappen links naar websites, weblogs etc. De abonnees worden geattendeerd en kunnen doorklikken naar het achterliggende document als ze dat willen lezen. Op die manier kunnen gebruikers snel voorzien worden van informatie op hun werkterrein. Als je deze trend door trekt naar de openbare bibliotheek dan zit daar de uitdaging. Maak op de website van de lokale bibliotheek mappen aan met thema's die overeenkomen met de onderwerpen uit de collectie en verzamel daar alle openbare informatie; ongeacht de vorm: de e-docs, informatie over auteurs, links naar websites etc. Via deze mappen kunnen leners hun reacties kwijt. Dan kunnen zij met elkaar discussiëren over nieuwe publicaties (een digitale leeskring) Kortom maak van een bedreiging een kans.